Aard- of bodemenergie
Geothermie
Geothermische energie of aardwarmte is de energie die zich bevindt in de diep in de aarde gelegen warmtebronnen. Geothermische energie is nog steeds een van de minst gebruikte vormen van duurzame energie, die zowel warmte als elektriciteit kan genereren. In geothermische energieopwekking zijn verschillende technische mogelijkheden en temperatuurniveaus te onderscheiden. Geothermische energie uit warmte nabij het aardoppervlak kan worden gewonnen met behulp van warmtepompen om de basislast van verwarmingssystemen te dekken. Met diepe geothermische energie kan zelfs proceswarmte en elektriciteit gegenereerd worden. Diepe geothermische energieprojecten vergen een langdurige periode van planning en bouw. Geothermische energie is eigenlijk al dertig jaar lang als energiebron nauwelijks in beeld geweest omdat olie- en gasprijzen zo laag waren. Daarom is er relatief weinig onderzoek gedaan naar deze bron van energie. Echter, de olie- en gaswinning zijn doorontwikkeld en diepteboringen zijn als gevolg daarvan minder kostbaar en maken daarmee ook aardwarmtewinning rendabeler.
In de provincie Limburg wordt de temperatuur van de aarde geschat op 150 – 160°C op een diepte van vijf kilometer. Deze temperatuur biedt de mogelijkheid voor opwekking van elektriciteit. In veel gevallen kan aardwarmte eenvoudig gebruikt worden voor de verwarming van huizen, kantoren en thermische baden. In de regio Venlo wordt op dit moment de mogelijkheid onderzocht of thermische energie gebruikt kan worden voor de verwarming van de glastuinbouw.
TNO heeft in 2010 het technisch/economische winbare potentieel van geothermie in de Nederlandse ondergrond tot vier kilometer geschat op circa 38.000 Peta Joule. Dit is meer dan het tienvoudige van het energiegebruik in Nederland per jaar. Natuurlijk zijn er risico’s bij het ontsluiten van deze energiebron. Het boren is bijvoorbeeld erg duur, zeker als de locatie verkeerd gekozen is. De rol van de overheid zou het afdekken van dergelijke risico’s kunnen zijn. Daartegenover staat dat het potentiële rendement erg hoog is. TNO gaat in samenwerking met een aantal universiteiten en marktpartijen een landelijk programma starten voor de uitrol van de toepassing van diepe geothermie. Voor de provincie Limburg liggen er mogelijkheden bij de breukzones in de geologische ondergrond.
Warmte- Koude Opslag (WKO)
Een andere techniek om de ondergrond te gebruiken voor duurzame energieproductie is warmte-koudeopslag (WKO). Door de toepassing van bodemenergiesystemen kan een bijdrage worden geleverd aan de vermindering van energieverbruik voor verwarming en koeling van huizen, kantoren, bedrijven en kassen.
Er wordt onderscheid gemaakt tussen open en gesloten bodemenergiesystemen. Bij open bodemenergiesystemen wordt in de zomer koud grondwater uit de koudwaterbron onttrokken voor gebruik ten behoeve van koeling en na opwarming door de warme omgeving bovengronds terug in de bodem gebracht in de warm waterbron. In de winter wordt warm grondwater uit de warmtebron ontrokken voor gebruik ten behoeve van verwarmingen na afkoeling door de koude omgeving bovengronds in de bodem teruggebracht in de koudwaterbron. Open bodem energiesystemen kunnen ook alleen voor de opslag van warmte ten behoeve van verwarming worden gebruikt. Bij open systemen is sprake van verplaatsing van grondwater. Hierin onderscheiden zij zich van gesloten systemen waarbij dat niet het geval is. Bij gesloten bodemenergiesystemen wordt water in gesloten buizen door de bodem geleid, zonder dat dit in direct contact met grondwater komt.
Het uitgangspunt van het provinciale WKO-beleid is het zo breed mogelijk beschikbaar stellen van alle grondwaterpakketten voor de toepassing van WKO, zodat het beschikbare potentieel aan energieopslag in de Limburgse bodem maximaal gebruikt kan worden. Alleen de grondwaterpakketten die van belang zijn voor de drinkwaterwinning worden uitgesloten voor de toepassing van WKO-systemen, vanwege mogelijke risico's voor de drinkwatervoorziening.
Dit betekent dat de toepassing van WKO-systemen in grondwaterbeschermingsgebieden Roerdalslenk en Venloschol, waterwingebieden en het bodembeschermingsgebied Mergelland deels verboden of beperkt wordt door het stellen van regels in de Provinciale milieuverordening. Verder zijn op basis van de landelijk geldende wetgeving, WKO-systemen die effect kunnen hebben op de instandhoudings-doelstellingen van Natura 2000 gebieden en systemen die gesitueerd worden in de Ecologische Hoofdstructuur, aan beperkingen onderhevig. Feitelijk betekenen deze restricties dat in vrijwel het gehele stedelijke gebied de toepassing van WKO zal zijn toegestaan. Het WKO-beleidskader is vastgesteld als bijlage 3 bij het Energieprogramma.
• Beleidskader Warmte en Koude-opslag (WKO)
Meer informatie over WKO vindt u op www.allesoverwko.nl
Mijnwater
Sinds 2008 is de eerste Nederlandse mijnwater-energiecentrale in Heerlen actief. De centrale werkt op warm water dat van 700 meter diepte uit een ondergelopen mijnschacht wordt opgepompt en wordt gebruikt als warmtebron voor gebouwen. Het mijnwater heeft een temperatuur van 30 graden. Volgens de gemeente Heerlen zal er door deze nieuwe vorm van energielevering 55% minder koolstofdioxide worden uitgestoten.
